Kulankii Musharixiinta Puntland iyo Madaxweynaha miyaa fashil lagu tilmaami karaa?

musharixiintaDoorashadii Madaxweynaha Puntland iyo kuxigeenkiisa maalmo kooban ayaa ka harsan, Xildhibaanadii dooran lahaa waa la isku haystaa, cidii kala saari lahayd waa la isku haystaa, Isimadii marjaca ahaana hadda ayey soo baraarugayaan, uma baqaayo Punt land oo way ka boodi bohol la moodka horyaal.

Maalintii shalay shir la yaableh ayaa ka dhacay Garowe, Shirka baaqiisa Musharixiinta ayaa iska lahaa, inkasta oo madal iyo muddeyn uu Madaxweyne Faroole ku khilaafey isaga oo saxaya Istraatiijiyadiisa, ayey haddana Musharixiintu ka aqbaleen madal iyo muddo cusub, waxaana ay ugu tageen aqalka Puntland looga taliyo ee tartanka loogu jiro in nin walbaaba uu noqdo xafiiskiisi.

Ku dhawaad 20 Musharax oo saddex Madaxweyne kuxigeen u sharaxan tahay inta kalena Madaxweyne doonayso ayaa shirku u furmey, Musharixiinta waxaa la fariisyey madal qurxoon weylaalisna waa loo gogley, Madaxweynaha xiligiisu gabaabsiga yahay dhexdana u giijistey in uu ku dul gaboobo kursiga ayaa soo galay, Salaan loo wada istaag raggu iskuma jiraan, kuwo saaxiib iyo wedaay ayaa muddo la soo wada ahaa, jaal dhaw oo soo wada shaqeeyey ayaa la ahaa, waxaad moodaa si ka duwan kuwa aan is aqoon in la isu marxabeeyey, iyada oo muddo hawada dabaylo dhaleecayn ah la isu marin jirey, xitaa in magaca qofka la magaayo la sheego ayaa ahayd malaha DENBI, Ku, Kuwo, Mid, Nin ayaa ahaa magacyada la isugu yeeri jirey “Magac u yaal” shalyse kulankii waxaa ii muuqatey oraahdii abwaankii ka faaloodey gabdhii iyo wiilka muddo sheeda iska jeclaa markii midkasta hadley wiilkii ka yaabey heerka xaraaradda gabadhu uu maraayo oo yidhi:

Ninba waayihiisaa
Ileyn meel kuwaaboo
Weynu kala fogaanee
Waaba iga darneyd shoow

Shirkii Jabuuti lagu qabtey 1991 ee Soomaalida loo qabtey, ayaa siyaasiyiintii ka soo qaybgelysey ahaayeen kuwo jabhado dagaalo ku jira ah, dhiiga ayaa qubanaayey, waxaa la diyaariyey ciidamo badan oo boolis ah si loo kala ilaaliyo kuwa dibinta qaniinsan, laakiin waxaa la yaabey markii ay shafka isa saareen dhunkashana isku bilaabeen, wixii shirkaas ka danbeeyey hal Hotel ayaa la isugu geyn jirey qolka shirkana tarjubaano shisheeye ayaa u dhexeyn jirey, waa waxa Soomaali ilaa maanta danteeda u garan la’dahay.

Siyaasiyiintan damacu ku jiro ee Puntland ka duwan kuwaas waa rag raas ka soo wada jeeda danwadaag ah, ishaa lagu hayaa taariikhna waa qormeysaa, inkasta oo ay is khilaafsan yihiin haddana ma jirin cid u dhex ahayd, Musharixiinta ayey ahaayeen kuwii ku baaqey shirka, Musharixiinta ayey ahaayeen kuwii ka tanaasuley madashii ay qabteen, Musharixiinta ayey ahayd kuwii go’aansadey in meelkasta oo uu qabsado madaxweynhu ay ugu tagaan, iyagaa gartey in ay danta Puntland ka wada hadlaan. Shirka kadib cinwaanada mareegaha Soomaalida oo dhan wuxuu ahaa “Shirkii Musharixiinta iyo Madaxweynaha oo fashilmey”, aniguse dood baan ka qabaa, shirkuna ma fashilmin, waa guul in ay wada hadlaan, waa guul in ay xurgufaha ka dhexeeya meel iska dhigaan, waa guul in shirkaas kadib ay sheegaan in albaabadu furan yihiin danta Puntland ay ka wada shaqeynayaan.

Kuwa siyaasadda ku eega Indhaha Quraanjadu leedahay waxay sheegayaan in shirka lagu kala kacay uu ahaa mid cidkasta ay dooneyso Istraatiijiyad ay ku dagaal gasho maalmo kadib meesha uga soo baxdo.

Musharixiintu waxay inoo sheegeen in ay afar qodob u geeyeen Madaxweynaha, waxayse sheegeen in kii u weynaa la isla dhaafi waayey oo uu diidey, wax uu ka yeelay inooma aysan sheegin.

Madaxwene Cabdiraxmaan Faroole wuxuu sheegey in afar qodob loo keenay, hal qodob oo muhim ahna uu ku daray kaas oo ah in xeerka ay ku shaqeynayaan guddigu ansixinta iyo kan doorashooyinka la dejiyo lana wada saxiixo, Saddex qodob iyo kaan anagu keeney waan aqbaley, midse waan diidey oo raggii hore kama duwani 4 jeer ayaa la magacaabey guddigan anna xaq baan u lee yahay ayuu istaagey, waxaase odayga la soo marin waayey kii u danbeeyey raggii uu hoggaaminaayey wixii ay dhigeen iyo wixii lagu dhameeyey.

Marka arrimahan la isu geeyo waxa kuu soo baxaya in maalmaha dhaw iyo saacadaha soo socda hal dariiq la wada maraayo isla markaana laga gudbaayo caqabadaha jira.

Musharixiinta Istraatiijayadooda ayaa ah in marka hore wada hadalka ay muddo ku baaqayeen uu furmo oo albaab furan uu noqdo, waxaa kale oo ay arkaan in Madaxweyne Faroole la yaqaan sooyaalkiisa siyaasadeed tan iyo waagii uu Bangaariga ahaa in uu yahay nin meel ku dhega, Xilalkii uu soo qabteyna midna aanu wareejin ee inta badan laga qaadey, tanaasulka uu sameeyey waa mid ay dareensanaayeen in uu samaynaayo, laakiin haddii ay sidaas ku qaataan waxay noqoneysaa waxkasta oo xumaada shirkaas kadib in aysan jirin cid dhex u ah, waana halka ay dhici karto in ay kubadda ag dhigayeen ciddii iska lahayd si loo helo markasta oo wax xumaadaan dabar iyo seeto xiri karta Madaxweyne Faroole.

Arrinta Qadada laga dareeray

Waxaa si weyn loo hadal hayaa Qadadii musharixiintu diideen isla markaana ay ka soo dareereen, Faroole wuxuu ku tilmaamey wixii laga gabyi jirey in ay tahay, haddii malaha odayga Gabay ku jiri lahaa waa ku siideyn lahaa, waxbana ulama hareen xitaa “Godka lagu cadaabooyinoow” waa dhihi lahaa sida gabaygii loo tiriyey Ducaale Qariis oo isaga oo Cayn jooga ku riyoodey in uu diley Sayid Maxamed kadib markii uu hooto ku ganay, yirina:

Hootadaan Goldheer iyo ka riday Xanamo guudkooda (Gobolka Cayn)
Waxay sii gag laysaba haday godobyo Eyl gartey
Wadaadkii sidee uga gabaday waa gol madhankiiye?

Sayid Maxamed oo la yaaban ninka isaga ooC ayn jooga Eyl hootada ugu keenay ayaa yiri:

Ninka yiri waxbaan gani anoo Gol iyo Cayn jooga
Ee yiri baddii Garacad baan gudub u waydaarin
Godka lagu cadaabyoow maxuu go’uhu been sheegay.

Musahrixiintu wada hadal ayey ka codsadeen Madaxweynaha, maalin iyo madalba waa siiyeen (14.12.2013 iyo xarunta PDRC) Madaxweynuhu waa ka diidey, waxay qaateen tiisii waxaana uu ku darsadey Qado sharaf, raggu heshiis weli maaha, Waxaa qoyan hadalkii ahaa “Godka lagu cadaabyoow muxuu go’uhu been sheegey, oo Madaxweynuhu dadka markhaanti gashtey Cabdiweli in uu beenaale yahay, waxaa qoyan hadalkii Ilaalo Burcadbadeed ah ninka wata, oo iyada oo Dangoroyo loo fadhitye xalinteedi uu hadalkaas ka dabageeyey kadib markii Musharaxa laga ceshey Garoowe, Waxaa qoyan hadalo badan oo deelqaaf ah oo aan laga garnaqsan, Madaxweynhuna raali gelin ka bixin, waa la is hayaa waxaana la Qadeeyaa markii la heshiiyo waxaa Soomaali tiraahdaa Markii Ceelalyo heshiiso ayaa geeluna cabbaa, Qadadu waxay ahayd in wada hadalka ka horeyso oo iyada oo la dhergey la wada fariisto, laakiin rag siyaasad isku haya saacadduna dul taagan tahay qado sharafeed ma wada cuni karaan iyaga oo aan xal gaarin, Dr.Faroole waa ogaa in sidaas ay yeelayaan waxase uu lahaa bal halagu fooriyo hana loo gabyo odayada, waxaase muuqata in qofba si u arkey. Dadka qaarkiis ayaa leh Islaanimo maaha, oo walaalkaa haddii uu kuu yeero ajiib, Xeer Daarood maaha, waxaa la gudbooneyd in ay markii horeba meesha ka saaraan hilbaha miiska looga yaacey ee askartu ka dibirtey.

Xagee giraantu u dhaqaaqi doontaa?

Kubaddii way ka soo wareegtey Madaxweynaha iyo Msuahrixiinta, waxaana ay hadda la taalaa Isimmada, inkasta oo Nick Kay oo isagana Garowe horey cimmaamad loogu siiyey uu dhankiisa soo dirsadey ergo wax ka ogaata hawsha, isaguna eeganayo fursad uu ku dhexgalo mahala, laakiin dhaqanka looga bartey reer Puntland Nick Kay meel ugama banaana, waxaana dhismaaya buundadii u dhexayn lahayd Musharixiinta, Waxaa soo dhaweyn leh shirkii nabadoonada Gobolka Nugaal ay maanta ku yeesheen Garoowe ee ay hoosta ka xariiqeen cidda leh go’aanka u danbeeya, waxaana dadku ku kalsoon yahay in laga gudbaayo caqabaddan, waxaana duuduub loo dhihi karaa kulankii ma fashilmin bilow wanaagsan iyo is kululeyn ayuu ahaa, albaabkii Faroole xirtey sanad ka hor ee ay ku qorneyd cidna loo joojin maayo waa la jebshey.

Hussein Farah
Horseed Media

Comments

  1. awaale says

    idman sida muuqata way kugu adagtahay inaad fahamto farqiga u dhexeeya wax lays hayo in laga heshiiyo iyo in qado laguu sameeyey aad ka carooto, hadii aad rabto inaad fahamto taas waa inaad fahamtaa jada nimanku doonayaa oo ah inay malaayiin qof xukumaan

    • idman says

      @awaale kkkk waxaa adigana kugu adag inaad fahanto in cadaaladu tahay wax muhiim!!!

      1- Faroole waa musharax laakiin madaxtooyadu weli waa gurigiisii sida uu hadaba leeyahay qadaan diraayoo la iigaga tagay!
      2. Musharixiintu sababta ay meesha u yimaadeen waxay ahayd, faroole walaaloow aan wax wada qeybsanno!

      Waxay iila muuqataa sida uu faroole wax u maareeyey in si ka duwan inuu u maareeyo inay ka habooneyd taas ah haddi faroole uu martisoor diyaariyey uuna is og yahay horayna uga dheregsanaan ajendaha musharixiinta iyo say u rabaan inay wax la qeybsadaan, ayna u qorshayned inuu ku bakheylo wax qaybsiga ileyn horuu boqol jeer u yidhi anaa gudiga masuul ka ah xulistiisee, Waxaa habooneyd, sida caadadu tahay in martida uusan horayba dood uga forin ee sso dhaweeyo. Wadana qadeeyaan, taasoo kalsooni dheeraad ah sii furfuri lahayd ileyn inta qadadu socoto waa la kaftamayaaye, kadibna madhka la wabxo loo fadhiisto ajandihii laga doodi lahaa! Madhka aragtiday. WAAN KA XUMAHAY QADADA LOOGA TAGAY ODAYGA, WAAN KA XUMAHAY SHACABKA PUNTLAND OO U HANQALTAAGAYEY SHIRKAAS MIDRADHALKIISA KU HUNGOOBAY SABABTANA UU FAROOLE LAHAA, WAAN KA XUMAHAY MUSHARIXIINTA TIRADAAS LEH EE UUSAN FAROOLE CAQLI IYO CILMI MIDNA KU DHAAMIN OO UU TIXGALIN WAAYEY KUNA BAKHEYLAY WIXII AY KA DOONAYEEN. MADHKA HADALKII OO KOOBAN SOMALIDU WAXAY TIDHAA WADAR IYO WAAXID KEEBAA WAALAN SAY KU JAWAABEEN HADAAN WAAXID WAALAYN WADARI MAWAALNA, FAROOLE WUXUU U BAAHAN YAHAY INUU BARTO XALINTA KHILAAFAADKA INAY UGU HOREYSO TAHAYNA GEESINIMO IN LA TANAASULO AYNA KA REEBAN TAHAY MACANGAGNIMO TAASOO AAN KU SALEYNAYO MAADAAMA MUSHARIXIINTU WADAR YIHIIN ISAGUNA UU WAAXID YAHAY!!!!

  2. awaale says

    xuseen marka hore waad ku mahadsantahay maqaalkaaga sida xirfadaysan aad u soo diyaarisay laakiin dadka anoo kalaa oo arintaan dhexdhexaadka ka ah marka ay akhrinayaan waxaad moodaa inay wax xoogaa sidii in cusbadu ku badan tahay maqaalkaaga, waxaan ula jeedaa waxaa soomaalidu tiraah gaal dil gartiisana sii, waxaa jira suno dooniya , waxaa jira xeer daarood waxaa jira in nimankaanu ay yihin kuwii aan mustaqbalkeena ku aamini lahayn.anigu waxaan ka arkaa dhinac aadan ka fiirin ama aan filayo inaad ogaal ugu leexatay si nuxurka maqaalkaagu u muuqdo, war meeyey dulqaadkii iyo miisaankii madaxnimo war ninka hal nin oo wax ka dhaxeeyeen markay isla fahmi waayeen qadada uga kacay sidee ugu aaminaa mustaqbalka malaayiin qof oo sheekh iyo shariirba leh? to be fare for mudane faroole wax badan oo wanaaga ayuu soo qabtay dalkuna meeshii uu ugu yimid meel ka wanaagsan ayuu marayaa, cilado muuqdaana waa jiraan, sida wiilashiisaan oo yiraahda meel iga fariista, iyo arimo kaloo badan waana jeclaa in odag la nasiyo si xasuus fiican loogu hayo.laakiin saaxiib adoo daacad ka ah nin jeclaysigana xor ka ah nimanka sidaan u dhaqmaya aayaheena maku halayn karaa? way jiraan rag badan oo gobalkaan u dhashay oo gaya hogaaminteena laakiin kooxdaan ugama dhex jeedo.

  3. Abdiwali yahye isse says

    #boqorka waxaad wadata magac weyn hadalkaagana maaha kii boqorada taasi waa cadayn inaadan boqor ahayn ilaahay baa boqor ah intaasi kadib dadka waxaa isaga qaldan 2 shay kan kowaad yaa magacaabaya gudiga kan labaad doorka musharaxiinta 1aad magacaabida gudiga waxa xaq u leh madaxweynaha marka talada haya isag soo xulayaa isagaana decree ku soo saaraya 2aad doorka musharaxiinta musharaxiintu wax doora oo ugu furan gudigaan ma jiraan wixii ay ku yeeshaana waxaa wax tabarucaada oo dowlada markaasi jirtaa ay ka siiso iyadoo qancinayso sharcina maaha waa is qancin iyadana waa wato toosan loo maraa lkn maaha in dowlad howsheeda lagu qabsado
    haday iyagu magacaabaan yaa madaxweyne dalka ka ah waa su’aale?

  4. Abdiwali yahye isse says

    GABAY
    Halkan waxaan ugu sheegaynaa dadweynaha reer puntland gabay iy erayo macnayaal muhiima leh oo ku saabsan musharaxiinta puntland oo maalintii shalay ahayd isku af-garan waayey shir wada tashi oo ay ku yeesheen aqalka madaxtooyada puntland ee caasimad puntland ee Garowe oo madaxweyne faroole Qado ugu sameeyey musharaxiinta xilka kula loolami doonta isga halkaasoo lagu kala kacay
    SABABTA
    Sababta igu kaliftay inaan tixdaan tiriyo waxaa weeye kadib markii shirkii wada tashiga musharaxiinta puntland oo aad loogu han weynaa in lagu heshiiyo ay isku af-garan waayeen taasoo ay ka dhalatay xitaa waxaan xeer dhaqameedkeena somaliyeed ku jirin oo ah in marti qaad laga baxo bedelkii in horay labaajiyo martiqaadka maahee taasoo sida caadudu ahayd loo arki jiray ceeb la isuguna gabyi jiray.
    AFEEF
    Waxan sidoo kale halkan ka afeefanayaa inaanan ahayn gabyaa ama abwaan sidaasi darted wixii deelqaafa ama gafa ee aan galo ka raali ahaada idinkaana iga sixidoona
    1. RAGU WAYS QABTAA MARARKA QAAR WAA IS QUR GOOYAA
    2. WAYS QOONSADAA TALADU WAA QAYB NINKII GALA
    3. GAR INAANAN LAGU WADA QOSLAYN HORAYBA LOO QEEXYE
    4. INAAD QADADA CARO UGA TAGTAAN MA AHA QAYNUUN
    5. QADARINTA IYO XURMADU RUUXA WAW QIIME SHARAFEEDE
    6. QARASH BAXAY QURARAHA CAMIRAN SOORTA QADANKEEDA
    7. QASRIGII PUNTLAND IYO LA DHIGAY HOOLKA QARANKEENA
    8. QIYAASTII MASRAXA LOO SHARAXAY QAABILAAD WACAN
    9. QURUX IYO WANAAG LAGU BALAMAY WADA QADAYN FIICAN
    10. QOSOL IYO ISFAHAM LAGU HAMIYEY INUU QABSOOMAAYO
    11. QOWL LAYS KU RAACIYO LA SUGIN QODOB LA SOO SAARO
    12. INAAN QARAARKA LAGU SOO AF-JARO WADA QADAYN MAYNO
    13. OO QAMUUNYO LAGU KALA TAGAAA MA AHA QAYNUUN
    14. QAABKAAS RAGII DHIGAYNAA WAA QAAR KURSIGA DOONIN
    15. QARANIMO SIDEE LAGU MATALIN WAA SU’AAL QORANE
    Hade ragu waa sharaxanyihiine waxayna rabaan inay ina matalaan bari waxaas baana ka suurooba reer puntland ma matali karaan nimanka qadada ka cararay maxay keeni karaan haday xilka qabtaaan

  5. idman says

    WAXAA AAD LA YAAB IYO AMAKAAG IGU NOQTAY SIDA FAROOLE QADADII LAGA DAREERAY AY WAX WEYN ULA NOQTAY OO AYSAN WAX WEYN ULA AHAYN INUU MUSHARAXIINTA WAX LA QEYBSADO DIIDMADUU DIIDAY, IYO SHACABKA REER PUNTLAND OO SHIRKAAS U WADA HANQAL TAAGAYEY INUU GUUL KU DHAMAADO KU HUNGOOBAY FAROOLENA AHAA NINKII GANAFKA KU DHUFTAY. SIDEEBUU HADUU ISAGU DIIDAY OO KU BAKHAYLEY IN WAX LALA QEYBSADO ILEYN WELI (ONE MAN VOTE) MAANAAN GAADHINOO WELI WAA ISKA XEER JAJABE, UU FAROOLE U SUGAA IN WAX LALA CUNNO.
    WAX WADA CUNNID SOO KAMA HOREYSO IN LAYSU CALOOL FAYOW YAHAY. ANIGA WAXAY ILA TAHAY SHACABKA PUNTLAND OO FAROOLE NIYADDA KA JABSHAY BAA MUDNAANTA. IN LAGA HADLO LAHAA MAAHA CASHADA FAROOLE OO UU ASAGU JABIYEY XEERKII CASHO SHARAFEEDKA !!!!

  6. boqorka says

    faroole xilkii waa ka dhamaaday doorashada inuu faraha la galo maahan waa khalad gudiga doorashada isimada ayaa xaq u leh inay soo magacaabaan waana khaldanyahay inuu arintaas sameeyo waayo waa musharax mudadiisiina waa dhamatay xaq wuxuu u leeyahay inuu xilka u tartamo laakiin maahan inuu rag uu gatay inuu magacaabo taasina waa khiyaano qaran uu shacabka xilka u dhiibtay ku khiyaamayo.

Take The Conversation Further

We'd love to know your thoughts on this article. Meet Horseed over on Google+ or Twitter to join the conversation right now!