Madaxweynaha Maraykanka Donald Trump ayaa sheegay in heshiiska iskaashiga nukliyeerka rayidka ah ee u dhexeeya Maraykanka iyo Sacuudiga uu “si buuxda ugu xiran yahay” in boqortooyadu caadi ka dhigto xiriirka ay la leedahay Israa’iil iyadoo ku biiraysa Heshiisyada Abraham.
Hadalka Trump oo uu jeediyay Khamiistii, maalin uun kadib markii heshiiska lagu dhawaaqay, ayaa sii kordhiyay mugdiga ku xeeran heshiiska, maadaama faahfaahinta buuxda aan weli si rasmi ah loo shaacin.
Qoraal uu ku daabacay bartiisa Truth Social, Trump wuxuu ku sheegay in heshiiska “la ansixin doono, balse uu si buuxda ugu xiran yahay in Sacuudigu ku biiro Heshiisyada Abraham ee la ixtiraamo isla markaana guusha laga gaaray.”
Dowladda Sacuudiga ayaan si degdeg ah uga falcelin hadalka Trump. Haddii Riyadh ay aqbasho inay xiriir rasmi ah la yeelato Israa’iil iyadoo qayb ka noqoneysa heshiisyadan, waxay noqon doontaa isbeddel weyn oo ku yimaadda siyaasaddeeda dibadda, maadaama ay muddo dheer ka soo horjeedday arrintaas.
Hadalka Trump ayaa yimid maalin kadib markii Wasaaradda Tamarta ee Maraykanka ay ku dhawaaqday in Washington iyo Riyadh ay kala saxiixdeen “heshiis iskaashi nukliyeer oo nabadeed” oo lagu dhisayo iskaashi socon doona tobannaan sano, kuna kacaya balaayiin doollar. Labada dhinac ayaa sidoo kale saxiixay “heshiis ilaalin laba geesood ah” oo la xiriira hirgelinta barnaamijka nukliyeerka rayidka ah ee Sacuudiga.
Heshiiskan wuxuu u baahan doonaa ansixinta Kongareeska Maraykanka ka hor inta uusan dhaqan gelin.
Warbaahinno badan oo Maraykan ah ayaa sheegay in heshiisku uu Sacuudiga u oggolaan karo inuu gudaha dalka ku kobciyo macdanta yuraaniyamka (uranium enrichment), halkii uu shidaalka nukliyeerka ka soo dhoofsan lahaa dibadda.
Haddii qodobkan uu jiro, wuxuu ka dhigan yahay isbeddel weyn oo ku yimaadda siyaasaddii hore ee Maraykanka ee la xiriirtay barnaamijyada nukliyeerka rayidka ah ee dalalka kale. Washington ayaa muddo dheer ka soo horjeedday inay dalalka aan hore u lahayn farsamada kobcinta yuraaniyamka siiso tiknoolajiyadda iyo aqoonta la xiriirta.
Si kastaba ha ahaatee, Trump ayaa qoraalkiisii Khamiista ku sheegay, isagoo aan faahfaahin dheeraad ah bixin, in “aysan jiri doonin wax kobcin ah oo lagu sameeyo walxaha nukliyeerka.”
“Waddanka Maraykanku kama soo horjeedo xarumaha nukliyeerka rayidka ah ee aan ku lug lahayn kobcinta yuraaniyamka,” ayuu intaas ku daray.
Kobcinta yuraaniyamka ma mamnuuco Heshiiska Caalamiga ah ee Ka Hortagga Faafitaanka Hubka Nukliyeerka (NPT), kaas oo ay xubno ka yihiin Maraykanka iyo Sacuudiga. Hannaankan ayaa lagama maarmaan u ah soo saarista shidaalka nukliyeerka, hase yeeshee marka lagu sameeyo heerar aad u sarreeya waxaa sidoo kale loo adeegsan karaa samaynta hubka nukliyeerka.
Barnaamijka Iran ee kobcinta yuraaniyamka ayaa muddo dheer ahaa mid ka mid ah sababaha ugu waaweyn ee ay Maraykanka iyo Israa’iil ku cuskadeen colaadda ay la leeyihiin Tehran. Dowladda Iran ayaa marar badan ku adkaysatay inaanay doonayn inay samaysato hub nukliyeer ah, iyadoo sheegtay in kobcinta yuraaniyamku ay tahay xuquuq qaran.
Sacuudiga ayaa isna muddo dheer doonayay inuu yeesho barnaamij nukliyeer oo rayid ah, iyadoo boqortooyadu waddo qorsheyaal ay ku dhimayso ku tiirsanaanta shidaalka iyo tamarta ka timaadda shidaalka dabiiciga ah.
Si kastaba, ururrada u ololeeya ka hortagga faafitaanka hubka nukliyeerka ayaa si adag u dhaliilay heshiiska lagu dhawaaqay Arbacadii. Qaar ka mid ah xubnaha Kongareeska Maraykanka ayaa ka digay in heshiisku uu horseedi karo tartan hub nukliyeer ah oo ka bilowda Bariga Dhexe, gaar ahaan haddii Sacuudiga loo oggolaado inuu gudaha dalka ku kobciyo yuraaniyamka.
Qaar kale ayaa sidoo kale ka digay in arrintani ay ku dhiirrigelin karto Iran inay raadiso hub nukliyeer. Israa’iil ayaa dhankeeda muddo dheer la sheegayey inay haysato hub nukliyeer, inkasta oo dowladda Maraykanku ay weli ilaaliso siyaasad mugdi ku jirto oo aan si cad u xaqiijin ama u beenin hubka nukliyeerka ee Israa’iil.
Dalalka Turkiga, Masar iyo Isutagga Imaaraadka Carabta ayaa iyaguna leh kaabayaal nukliyeer oo rayid ah, inkasta oo heerarka horumarkoodu ay kala duwan yihiin.
