Iska-horimaadyadii ka dhacayqaybo ka mid ah Dowlad-goboleedka Koonfur-galbeedSoomaaliya intii lagu jiray toddobaadkii ugu horreeyay eeSebtembar 2026,…
Iska-horimaadyadii ka dhacayqaybo ka mid ah Dowlad-goboleedka Koonfur-galbeedSoomaaliya intii lagu jiray toddobaadkii ugu horreeyay eeSebtembar 2026, iyo eedeymaha la xiriira doorka ay dalalshisheeye ku yeelan karaan colaadahaas, ayaa noqday arrimahasida weyn looga hadal-hayo baraha bulshada.
Xiisadda ka jirta Koonfur-galbeed ayaa salka ku haysa khilaafsiyaasadeed oo soo jiitamayay tan iyo dhammaadkii 2023, kaasoo u dhexeeya Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo dhinacyosiyaasadeed oo taageersan Madaxweynihii hore ee Koonfur-galbeed, Cabdicasiis Xasan Maxamed, oo loo yaqaan Lafta-gareen.
Maleeshiyaad daacad u ah Lafta-gareen ayaa maalmahan dambeweerarro ku qaaday qaybo ka mid ah ciidamada DowladdaFederaalka Soomaaliya ee ka hawlgala Koonfur-galbeed, gaarahaan magaalada Baydhabo, iyadoo ciidamada dowladda ay iskacaabin xooggan kala hor tageen weerarradaas.
Khilaafaadka siyaasadeed, gaar ahaan kuwa la xiriiradoorashooyinka iyo awood-qaybsiga, ayaa mararka qaarkood isubeddela iska-horimaadyo hubaysan. Sidoo kale, xaaladahanoocan oo kale ah waxay fursad u noqon karaan dhinacyosiyaasadeed iyo kuwo shisheeye oo doonaya inay saameyn kuyeeshaan aragtida dadweynaha ama ay ka faa’iidaystaanqalalaasaha ka jira gudaha dalka.
Qaraxii Doolow iyo eedeymaha loo jeediyay Turkiga
Xiisadda siyaasadeed iyo amni ee Koonfur-galbeed ayaa siixoogaysatay kaddib qaraxii dhacay 4-tii September 2026 degmada Doolow, kaas oo lala beegsaday guriga JeneraalMahad Cabdiraxmaan Aadan, oo loo yaqaan Taliye Shub, kana tirsan qoyska Madaxweynihii hore ee Koonfur-galbeed, Cabdicasiis Xasan Maxamed (Lafta-gareen).
Qaraxa kaddib, waxaa baraha bulshada ku faafay eedeymo iyowarar kala duwan oo ku saabsan cidda mas’uulka ka ahayddhacdadaas. Qaar ka mid ah farriimaha la faafiyay ayaa Turkigaku eedeeyay inuu door ku lahaa dhacdada, iyadoo sidoo kale la faafiyay sheegashooyin ah in Ankara ay taageero siyaasadeedsiiso Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud.
Waxaa kale oo baraha bulshada lagu baahiyay eedeymosheegaya in Turkigu uu diyaaradaha dagaalka ee F-16 iyodiyaaradaha aan duuliyaha lahayn u adeegsanayobartilmaameedsiga dhinacyada ka soo horjeeda DowladdaFederaalka Soomaaliya.
Si kastaba ha ahaatee, ilo-wareedyo dhanka amniga ah ayaasheegay inaan la helin wax caddeyn ah oo muujinaysa in ciidamada Turkigu ay hawlgal cirka ama dhulka ah ka fuliyeengoobta dhacdadu ka dhacday maalintii qaraxa.
Wararka iyo eedeymaha kala duwan ee ku saabsan dhacdadanayaa sare u qaaday walaaca laga qabo faafitaanka macluumaadaan la xaqiijin iyo dacaayado laga yaabo in loogu talagalay inaysaameyn ku yeeshaan aragtida dadweynaha ee ku saabsandoorka Turkiga ee Soomaaliya.
Loollanka xogta iyo danaha shisheeye
Qaar ka mid ah dhinacyada siyaasadda iyo falanqeeyayaashaayaa aaminsan in khilaafaadka gudaha Soomaaliya ay mararkaqaarkood ka faa’iidaystaan dhinacyo saddexaad oo danosiyaasadeed iyo istaraatiijiyadeed ku leh gobolka.
Sida ay sheegayaan aragtiyaha la faafinayo, dhinacyadaasiwaxay isku dayaan inay ka faa’iidaystaan kala-qaybsanaantasiyaasadeed iyo xaaladaha amni ee dalka si ay u sii xoojiyaankhilaafaadka jira ama ay u wiiqaan xiriirka Soomaaliya la leedahay qaar ka mid ah saaxiibadeeda caalamiga ah.
Waxaa sidoo kale jiray eedeymo ku saabsan in ololeyaasha lagubartilmaameedsanayo Turkiga ay qayb ka yihiin loollansiyaasadeed iyo mid juqraafiyeed oo ballaaran, inkastooeedeymahaas qaarkood aysan jirin caddeymo madax-bannaan oosi rasmi ah u xaqiijiyay.
Dhinacyada taageersan aragtidan ayaa ku doodaya in Soomaaliya xasilloon, nabdoon oo awood u leh inay si madax-bannaan u doorato xiriirrada ay la yeelanayso waddamada kale ay tahay arrin aan la jaanqaadi karin danaha qaar ka mid ah dhinacyada shisheeye.
Doorka Turkiga ee Soomaaliya
Turkigu wuxuu muddo dheer ka mid ahaa saaxiibada muhiimkaah ee Soomaaliya, isagoo taageero ka geysta dhinacyadaamniga, tababarka ciidamada, gargaarka bani’aadannimada, caafimaadka, waxbarashada iyo horumarinta kaabayaashadhaqaalaha.
Dhanka amniga, Turkigu wuxuu Dowladda FederaalkaSoomaaliya kala shaqeeyaa dagaalka ka dhanka ah Al-Shabaabiyo kooxaha kale ee hubaysan, iyadoo taageeradaasi ku salaysantahay heshiisyo iyo codsiyo ka yimid dowladda Soomaaliya.
Dadka iyo hay’adaha taageersan iskaashiga Soomaaliya iyoTurkiga ayaa ku doodaya in hawlgallada amniga ee uu Turkigutaageero lagu fuliyo iyadoo la tixgelinayo xaaladda rayidka, islamarkaana laga fogaanayo khasaaraha shacabka.
Si kastaba ha ahaatee, hawlgallada militari iyo taageeradashisheeye ee Soomaaliya ayaa mararka qaarkood noqdamowduucyada ugu waaweyn ee lagu faafiyo warar is-khilaafsaniyo eedeymo siyaasadeed.
Waxaa sidoo kale muuqata in taageerada joogtada ah ee uuTurkigu siiyo Soomaaliya, gaar ahaan dagaalka ka dhanka ah argagixisada, ay ka dhigtay doorkiisa mid si weyn loola socdo, isla markaana mararka qaarkood bartilmaameed u noqdaololeyaal siyaasadeed iyo kuwo warbaahineed.
Dadaallada dhexdhexaadinta
Marka laga soo tago taageerada amniga iyo horumarinta, Turkigu wuxuu sidoo kale ka shaqeeyay dadaallodiblomaasiyadeed oo lagu doonayo in lagu yareeyo khilaafaadkasiyaasadeed ee Soomaaliya.
Dadaalladaas ayaa lagu doonayaa in la fududeeyo wada-hadalkaiyo isu-soo-dhowaanshaha dhinacyada kala duwan ee siyaasaddaSoomaaliya, gaar ahaan xilli uu dalka wajahayo khilaafyosiyaasadeed oo sii xoogaysanayay sanadkan 2026.
Doorka Turkiga ee dadaallada lagu yareynayo xiisadahasiyaasadeed ee Muqdisho iyo meelaha kale ee dalka ayaataageerayaashiisu u arkaan mid ka hor imanaya eedeymahasheegaya in Ankara ay si toos ah dhinac uga tahay khilaafaadkagudaha Soomaaliya.
Dadaallada dhexdhexaadinta iyo wada-hadallada siyaasadeedayaa weli muhiim u ah sidii looga hortagi lahaa in khilaafaadkasiyaasadeed ee Soomaaliya isu beddelaan iska-horimaadyohubaysan.
Dadweynaha oo looga digay xogaha aan la xaqiijin
Iyadoo xaaladda siyaasadeed iyo tan amni ee Soomaaliya ay weli tahay mid xasaasi ah, ayaa muhiimad weyn leh in shacabkaSoomaaliyeed ay si taxaddar leh u qiimeeyaan wararka iyomacluumaadka lagu faafiyo baraha bulshada.
Wararka aan laga helin ilo lagu kalsoonaan karo iyomacluumaadka marin-habaabinta ah waxay sii hurin karaankhilaafaadka siyaasadeed iyo bulshada dhexdeeda.
Sidaas darteed, dhacdooyinka ka socda Koonfur-galbeed iyoeedeymaha la xiriira doorka dalalka shisheeye waa in laguqiimeeyaa xog la hubiyay iyo caddeymo la isku halayn karo.
Soomaaliya waxay u baahan tahay xasillooni siyaasadeed, wada-hadal iyo iskaashi lagu xalliyo khilaafaadka gudaha, iyadoo islamarkaana muhiim tahay in la ilaaliyo xiriirrada ay la leedahaydalalka saaxiibada ah, gaar ahaan kuwa taageerada ka geystaamniga, horumarinta iyo dib-u-dhiska dalka.
Xiriirka Soomaaliya iyo Türkiga ayaa weli ah mid ku dhisan iskaashi dhinacyo badan leh, iyadoo labada dal ay iska kaashadaan amniga, horumarinta, gargaarka bani’aadamnimo iyo dhismaha hay’adaha dowladda.
